Zasiłek macierzyński może przysługiwać także osobie ubezpieczonej, która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu z wnioskiem o jego przysposobienie albo przyjęła dziecko do rodziny zastępczej. Prawo i dokumenty zależą od tego, w jakiej formie dziecko trafiło pod opiekę oraz ile ma lat. Poniżej wyjaśniamy, co sprawdzić przed złożeniem wniosku.

Kiedy można otrzymać zasiłek?

Prawo do zasiłku macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie jest związane z ubezpieczeniem chorobowym. Może z niego skorzystać osoba objęta tym ubezpieczeniem, która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o rozpoczęcie postępowania w sprawie przysposobienia. Drugą sytuacją jest przyjęcie dziecka do rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej. Szczegółowe warunki opisuje ZUS.

Samo sprawowanie opieki nad dzieckiem nie wystarcza. Wnioskodawca musi mieć tytuł do ubezpieczenia chorobowego w okresie, za który ubiega się o zasiłek. U pracownika ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe, a przy działalności gospodarczej lub innej dobrowolnej formie ubezpieczenia trzeba sprawdzić, czy zgłoszenie było skuteczne i składki były opłacane. Jeśli sprawa obejmuje kilka osób sprawujących opiekę, ZUS może poprosić o dokumenty pozwalające ustalić, kto i w jakim okresie korzysta ze świadczenia.

Jakie znaczenie ma wiek dziecka?

Przepisy rozróżniają przysposobienie i rodzinę zastępczą. Przy przyjęciu dziecka z zamiarem przysposobienia zasiłek za okres odpowiadający urlopowi na warunkach urlopu macierzyńskiego może dotyczyć dziecka do ukończenia 14 lat, jeżeli osoba przyjęła je na wychowanie i wystąpiła do sądu z wnioskiem o przysposobienie. W przypadku rodziny zastępczej granica jest inna: zasadniczo dziecko nie może ukończyć 7 lat; jeśli odroczono obowiązek szkolny, może to być dziecko do ukończenia 10 lat. Wyjątkiem jest rodzina zastępcza zawodowa.

Wymiar okresu zasiłku zależy między innymi od liczby dzieci przyjętych jednocześnie. ZUS wskazuje odpowiednio 20 tygodni przy jednym dziecku, 31 tygodni przy dwojgu, 33 przy trojgu, 35 przy czworgu i 37 tygodni przy pięciorgu lub większej liczbie dzieci. Dokładny wymiar oraz pozostałe uprawnienia rodzicielskie potwierdź w aktualnej informacji ZUS, ponieważ szczegóły zależą od podstawy opieki i daty przyjęcia.

Jakie dokumenty przygotować?

Podstawą są dokumenty potwierdzające przyjęcie dziecka i formę opieki. W sprawie przysposobienia może być potrzebne zaświadczenie sądu opiekuńczego o wystąpieniu z wnioskiem o wszczęcie postępowania oraz oświadczenie o dacie przyjęcia dziecka. W przypadku rodziny zastępczej ZUS wymaga prawomocnego orzeczenia sądu o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej albo umowy zawartej ze starostą. Może być też potrzebny dokument potwierdzający wiek dziecka, a przy odroczeniu obowiązku szkolnego — odpowiednia decyzja.

Przygotuj również wniosek o zasiłek macierzyński i dokumenty od płatnika składek, jeśli są wymagane w Twojej sytuacji. Formularz ZAS-26 służy do złożenia oświadczenia o przyjęciu dziecka na wychowanie. ZUS publikuje również aktualny wykaz niezbędnych dokumentów. Sprawdź go przed wysłaniem, bo brak załącznika może opóźnić rozpatrzenie sprawy.

Gdzie i kiedy złożyć wniosek?

1. Sprawdź, czy podlegasz ubezpieczeniu chorobowemu i jaki podmiot wypłaca zasiłek w Twojej sprawie.
2. Ustal właściwą podstawę opieki: wystąpienie o przysposobienie albo przyjęcie do rodziny zastępczej.
3. Przygotuj wniosek oraz dokumenty sądu, starosty i potwierdzające wiek dziecka, które dotyczą Twojej sytuacji.
4. Złóż komplet dokumentów u płatnika składek lub w ZUS — zależnie od tego, kto ustala i wypłaca zasiłek.
5. Zachowaj potwierdzenie złożenia i sprawdzaj korespondencję. Jeśli ZUS poprosi o uzupełnienie, odpowiedz w wyznaczonym terminie.

Termin wpływa na okres, od którego ZUS może ustalić prawo. Zgodnie z przepisami, jeśli wniosek zostanie złożony w ciągu 3 miesięcy od przyjęcia dziecka na wychowanie lub przysposobienia, prawo może być ustalone od miesiąca tego zdarzenia. Przy późniejszym wniosku świadczenie co do zasady przysługuje od miesiąca złożenia dokumentów. Nie odkładaj więc sprawy do czasu zakończenia wszystkich formalności; sprawdź z ZUS, jakie dokumenty możesz złożyć od razu, a które uzupełnić później.

Najczęstsze pytania

Czy zasiłek przysługuje po przyjęciu dziecka do rodziny zastępczej?

Może przysługiwać, jeśli spełnione są warunki ubezpieczenia i dotyczące wieku dziecka. Zasady obejmują rodzinę zastępczą z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej.

Do jakiego wieku dziecka można ubiegać się o zasiłek?

Granica zależy od podstawy opieki: przy przysposobieniu zasadniczo do ukończenia 14 lat, a w rodzinie zastępczej do 7 lat lub — przy odroczeniu obowiązku szkolnego — do 10 lat.

Jakie dokumenty potwierdzają przyjęcie dziecka?

W zależności od sprawy jest to dokument sądu opiekuńczego albo orzeczenie sądu lub umowa ze starostą dotycząca rodziny zastępczej. ZUS może wymagać także dokumentu potwierdzającego wiek dziecka i oświadczenia ZAS-26.

Kiedy złożyć wniosek, aby nie stracić części świadczenia?

Wniosek złóż możliwie szybko. Złożenie go w ciągu 3 miesięcy od przyjęcia dziecka na wychowanie lub przysposobienia może pozwolić ustalić prawo od miesiąca zdarzenia.