Jeśli ktoś z Twoich bliskich nie ma własnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, możesz zgłosić go jako członka rodziny. Zgłoszenie nie powoduje naliczenia dodatkowej składki, ale trzeba przekazać właściwe dane i pilnować terminu. Poniżej wyjaśniamy, kogo obejmuje ta możliwość, gdzie zgłosić bliską osobę i co zrobić, gdy jej sytuacja się zmieni.

Kogo można zgłosić jako członka rodziny?

Do ubezpieczenia można zgłosić między innymi dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuka oraz dziecko objęte opieką prawną lub pieczą zastępczą. Dziecko jest objęte zgłoszeniem do ukończenia 18 lat, a jeśli kontynuuje naukę – do ukończenia 26 lat. Gdy ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo równoważne, ograniczenie wieku nie obowiązuje.

Członkiem rodziny może być także małżonek oraz wstępny, na przykład rodzic lub dziadek, jeśli prowadzi z Tobą wspólne gospodarstwo domowe. Osoba zgłaszana nie może mieć własnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego ani uprawnień do świadczeń wynikających z unijnych zasad koordynacji. Jeśli podejmie pracę, działalność lub zostanie zarejestrowana jako bezrobotna, trzeba sprawdzić, czy przysługuje jej własne ubezpieczenie.

Wystarczy, że do ubezpieczenia zgłosi członka rodziny jedna osoba ubezpieczona. Szczególna zasada dotyczy wnuka: dziadek lub babcia mogą go zgłosić tylko wtedy, gdy żaden z rodziców nie ma tytułu do ubezpieczenia ani uprawnień z koordynacji lub ubezpieczenia dobrowolnego. Sam fakt pokrewieństwa nie wystarcza, jeżeli nie są spełnione pozostałe warunki.

Zgłoszenie członka rodziny nie zastępuje jego własnego tytułu do ubezpieczenia. Jeżeli bliska osoba zaczyna pracę albo podejmuje inną aktywność, która daje jej własne ubezpieczenie, poinformuj płatnika i dokonaj wyrejestrowania jako członka rodziny.

Kto składa zgłoszenie i w jakim terminie?

Jeśli pracujesz na etacie albo wykonujesz umowę, od której płatnik zgłasza Cię do ubezpieczenia, przekaż mu informację o bliskiej osobie. Masz na to 7 dni od dnia, w którym powstała potrzeba zgłoszenia. Płatnik przekazuje formularz do ZUS w ciągu kolejnych 7 dni od otrzymania informacji. W przypadku przedsiębiorcy, który sam jest płatnikiem składek, zgłoszenia dokonuje on samodzielnie.

Do zgłoszenia służy formularz ZUS ZCNA. Wpisz w nim dane ubezpieczonego i członka rodziny zgodne z dokumentami. Jeśli prowadzisz działalność, zgłoszenie siebie i członka rodziny możesz w określonych przypadkach przekazać wraz z wnioskiem CEIDG-1. Sprawdź jednak, czy dokumenty zostały przekazane i zarejestrowane na koncie.

Przy narodzinach dziecka rodzic ma 7 dni na zgłoszenie od chwili nadania numeru PESEL. Samo zarejestrowanie narodzin w urzędzie stanu cywilnego nie oznacza, że dziecko zostało automatycznie zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego.

Jak przygotować i sprawdzić zgłoszenie?

Zanim przekażesz dane, ustal, czy członek rodziny rzeczywiście nie jest objęty ubezpieczeniem z innego tytułu. Zapytaj go o obecną pracę, umowę, działalność, status bezrobotnego lub ubezpieczenie dobrowolne. To pomaga uniknąć równoległych i nieaktualnych zgłoszeń. W przypadku dziecka uczącego się sprawdź również, czy nadal spełnia warunek wieku i kontynuuje naukę.

Przygotuj imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, jeśli został nadany, oraz rodzaj pokrewieństwa. Przy osobie bez PESEL formularz może wymagać danych z dokumentu tożsamości. Płatnik lub ZUS może poprosić o uzupełnienie informacji, jeżeli dane są niepełne albo nie zgadzają się z rejestrem.

Po złożeniu formularza zachowaj potwierdzenie. Jeżeli zgłoszenia dokonuje pracodawca, zapytaj, czy przekazał je do ZUS; przedsiębiorca może sprawdzić dokument na swoim koncie płatnika. W eZUS osoba ubezpieczona może sprawdzić dane o członkach rodziny w części dotyczącej ubezpieczenia zdrowotnego. Jeśli bliska osoba nie widnieje w danych, wyjaśnij sprawę z płatnikiem lub ZUS, zamiast zakładać, że zgłoszenie zostało przyjęte.

Nie musisz składać oddzielnego wniosku o kartę ubezpieczenia. Zgłoszenie jest przekazywane w systemie, a prawo do świadczeń członek rodziny uzyskuje od dnia zgłoszenia. W razie pilnej wizyty medycznej, gdy status nie jest widoczny, potwierdź go w ZUS lub u płatnika.

Kiedy trzeba wyrejestrować członka rodziny?

Wyrejestruj bliską osobę, gdy przestaje spełniać warunki do zgłoszenia. Może się tak stać, gdy podejmie pracę, rozpocznie działalność, uzyska inny tytuł do ubezpieczenia albo zakończy naukę i przekroczy granicę wieku. Członek rodziny może zostać zgłoszony ponownie, jeśli później utraci własny tytuł do ubezpieczenia i nadal spełnia warunki.

Poinformuj płatnika o zmianie w ciągu 7 dni od jej wystąpienia. Jeśli sam opłacasz składki, złóż w ZUS dokument ZUS ZCNA wyrejestrowujący członka rodziny. Gdy zmieniasz pracodawcę, przekaż informację o rodzinie nowemu płatnikowi. Wcześniejsze zgłoszenie nie przenosi się automatycznie do nowego płatnika.